پزشکیان با ادبیات حق مدارانه صدای ایران را به جهان رساند

سفر رئیس جمهور به نیویورک و حضور در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در شرایطی انجام شد که تحولات منطقه و موضوع جنگ و مذاکرات، بخش مهمی از فضای سیاسی و بین المللی را تحت تأثیر قرار داده است. مسعود پزشکیان در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، ضمن تشریح مواضع جمهوری اسلامی ایران درباره تحولات اخیر، بر صلح طلبی ایران، دفاع از منافع ملی و مخالفت با پذیرش زور تأکید کرد.

سخنان رئیس جمهور در حالی مطرح شد که پیش از آن نیز مواضع و اظهارات رئیس جمهور آمریکا درخصوص ایران مطرح شده بود و پزشکیان تلاش کرد در سخنان خود با ارائه اسناد و شواهد، روایت ایران از تحولات اخیر را برای افکار عمومی جهان تشریح کند.

در همین راستا خبرنگار ایکنا با علی صوفی، فعال سیاسی اصلاح طلب و وزیر تعاون دولت اصلاحات گفت وگویی داشته که مشروح آن را در ادامه می خوانیم.

ایکنا - ارزیابی شما از سخنرانی رئیس جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل چیست و این سخنرانی تا چه اندازه توانست مواضع ایران را برای افکار عمومی جهان تبیین کند؟

معمولاً وقتی رئیس جمهور در چنین مجامع بین المللی حاضر می شود، متنی که قرار است ارائه کند از قبل آماده می شود و وزارت امور خارجه و دستگاه دیپلماسی نیز در تهیه آن نقش دارند. رئیس جمهور نیز این متن را در مجمع عمومی ارائه می کند، اما در سخنان آقای پزشکیان، بازتابی از اتفاقات و مواضعی که پیش از آن مطرح شده بود نیز وجود داشت.

بخشی از سخنان رئیس جمهور آمریکا، همانند گذشته، متضمن اتهاماتی علیه ایران بود. فارغ از اینکه این اتهامات تا چه اندازه با واقعیت منطبق است، این سخنان از سوی رئیس جمهور آمریکا مطرح شد و آقای پزشکیان نیز در بخش نخست سخنان خود تلاش کرد به این مسائل پاسخ دهد.

به نظر من، در این بخش آقای پزشکیان خودش بود و ویژگی های خاص شخصیتی خود، از جمله حق طلبی، حق مداری و عدالت گرایی را نشان داد. ایشان تلاش کرد با یک سخنرانی هم احساسی و هم منطقی، وجدان بین المللی و افکار عمومی مردم جهان را تحت تأثیر قرار دهد. ممکن است نسبت به برخی از سران کشورها امید چندانی به تغییر مواضع وجود نداشته باشد، اما افکار عمومی جهان موضوع دیگری است و می توان با ارائه واقعیت ها بر آن اثر گذاشت.

آقای پزشکیان با اسناد و مدارکی که همراه خود داشت، تلاش کرد نشان دهد ایران خود قربانی تروریسم بوده است. از جمله به ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، ترور دانشمندان و همچنین کشته شدن دانش آموزان بی گناه میناب اشاره کرد و این اقدامات را در چارچوب جنایت جنگی مورد توجه قرار داد.

رئیس جمهور همچنین تلاش کرد تصویر روشنی از مواضع ایران ارائه کند؛ از جمله اینکه ایران طی حدود 200 سال گذشته به کشوری حمله نکرده و اگر امروز درگیر جنگ شده، رویکردش دفاع از خود است. ایشان تأکید کرد که ایران صلح طلب است و به دنبال آغاز جنگ نیست.

این موضوع بعداً نیز در مواضع رئیس جمهور تکرار شد که ایران در مذاکره به دنبال صلح است و در جنگ نیز به دنبال دفاع از خود است. یعنی نه ایران جنگ طلب است که بخواهد جنگی را آغاز کند و نه در مذاکرات به دنبال اهداف جنگی است؛ بلکه هدف، دستیابی به صلح و حفظ منافع کشور است.

در مجموع، ارزیابی من این است که آقای پزشکیان به عنوان یک شخص و با ویژگی های شخصیتی خودش در این سخنرانی مؤثر واقع شد و توانست سخنرانی خوبی ارائه کند. همچنین متنی را که دستگاه دیپلماسی تهیه کرده بود، به خوبی ارائه کرد و توانست مواضع ایران را در این چارچوب برای افکار عمومی جهان مطرح کند.

ایکنا - در سخنان رئیس جمهور آمریکا، مواضع از منظر قدرت مطرح شد، در حالی که رئیس جمهور ایران بر حق مداری و دفاع از ایران تأکید داشت. این تقابل میان این دو رویکرد را چگونه ارزیابی می کنید؟

خوشبختانه در تقابل با آمریکا توانستیم تا حدودی افکار عمومی دنیا را تحت تأثیر قرار دهیم. حتی در آمریکا نیز شاهد بودیم که بخشی از مردم مواضع ترامپ را محکوم کردند و در برخی کشورها مردم به خیابان ها آمدند و از ایران حمایت کردند.

کشور ما در گذشته با تبلیغاتی مواجه بود که تصویر متفاوتی از ایران ارائه می کرد و این سیاه نمایی ها حتی بر بخشی از افکار عمومی داخل کشور نیز اثر گذاشته بود. از طرف دیگر، مشکلات اقتصادی و معیشتی موجود در داخل کشور نیز واقعیتی بود که بر زندگی مردم اثر گذاشته است اما به نظر من، یکی از نتایج تحولات و جنگ اخیر این بود که اعتبار بین المللی ایران تا حدودی احیا شد. دنیا و به خصوص منطقه متوجه شدند که ایران کشوری قدرتمند است.

برای نمونه، زمانی که من وزیر تعاون بودم و ریاست کمیسیون مشترک ایران و جمهوری آذربایجان را برعهده داشتم، در سفر مرحوم حیدر علی اف به ایران و دیدارش با آقای خاتمی، از رئیس جمهور وقت کشورمان گلایه کرد و گفت جمهوری آذربایجان کشور کوچک و ضعیفی است و قابل قیاس با ایران نیست و درباره پرواز هواپیماهای ایرانی و شکستن دیوار صوتی نیز گلایه هایی را مطرح کرد.

اما بعدها شرایط تغییر کرد و در دوره های بعدی، از جمله در دوره ریاست جمهوری الهام علی اف، مواضعی علیه ایران مطرح شد. کشورهای دیگری مانند امارات نیز درباره جزایر سه گانه ایرانی ادعاهایی مطرح کردند. به اعتقاد من، علت بخشی از این رفتارها این بود که آنها ایران را در موضع ضعف تصور می کردند.

جنگ اخیر باعث شد ایران از بخشی از توانمندی های پیشرفته نظامی خود استفاده کند؛ توانمندی هایی که پیش از این شاید به دلایل مختلف از آنها استفاده نشده بود. به نظر من، استفاده از این تجهیزات و موشک ها، توجه دنیا را به توان دفاعی ایران جلب کرد و تصاویری که بعداً از میزان تخریب های ایجادشده منتشر شد، نشان داد که ایران از ظرفیت های قابل توجهی برخوردار است. در مجموع، ایران در این شرایط توانست تا حدودی اعاده حیثیت کند و جایگاه خود را در سطح منطقه و جهان نشان دهد و حتی از ایران به عنوان یکی از قدرت های مهم یاد شد.

البته جنگ خسارت دارد و ادامه جنگ نیز خسارت های بیشتری به دنبال خواهد داشت. بنابراین باید تلاش کنیم از دستاوردهای ایجادشده در جنگ، در مذاکرات استفاده کنیم. در مذاکرات نیز همه کشورها به دنبال منافع ملی خود هستند و بحث ایدئولوژی نباید جای منافع ملی را بگیرد. ما نیز باید منافع ملی خود را دنبال کنیم تا بتوانیم از این وضعیت خسارت بار خارج شویم، کشور را بسازیم و مردم را به رفاه و آسایش برسانیم.

ایکنا - رئیس جمهور تأکید کرد که ایران خواهان مذاکره و صلح است، اما زیر بار زور نمی رود. این موضع را چگونه ارزیابی می کنید و این رویکرد چه تأثیری بر نگاه «صلح از طریق قدرت» دارد؟

آقای رئیس جمهور در بخشی از سخنان خود تأکید کرد که ما از قدرت خود استفاده می کنیم، اما تسلیم زور نمی شویم. این موضع باعث شد قدرت واقعی کشور نیز به شکل روشن تری برای مردم و دشمنان ایران به نمایش گذاشته شود.

البته قدرت ایران فقط قدرت نظامی نیست. یکی از مهم ترین مؤلفه های قدرت کشور، مردم هستند. دشمنان ایران در حملاتی که انجام دادند، ظاهراً به دنبال این بودند که زمینه اعتراضات گسترده خیابانی در داخل کشور فراهم شود و از نارضایتی های موجود برای ایجاد بی ثباتی استفاده کنند.

اما مردم در شرایط جنگی واکنش متفاوتی نشان دادند. آنها نشان دادند که ایران برایشان اهمیت دارد و حاضرند سختی های زیادی را برای حفظ کشور تحمل کنند. اجازه ندادند نارضایتی هایشان مورد سوءاستفاده دشمنان قرار گیرد. این موضوع در دو جنگ اخیر نیز بسیار مهم بود و به نظر من، هم دنیا و هم حاکمیت را شگفت زده کرد.

متأسفانه پیش از آن، در برخی موارد رویکردهایی وجود داشت که می توان آن را مردم ستیزانه دانست و حتی برای مقابله با اعتراضات و وادار کردن مردم به تمکین نسبت به شرایط موجود، برنامه ریزی هایی صورت گرفته بود اما زمانی که حملات اسرائیل و آمریکا آغاز شد، مردم برخلاف این تصور عمل کردند.

مردم نه تنها نارضایتی های خود را در آن شرایط به شکلی که برخی انتظار داشتند نشان ندادند، بلکه در کنار نیروهای نظامی و مدافعان کشور قرار گرفتند و از آنها حمایت کردند. این موضوع حاکمیت را نیز متوجه اهمیت جایگاه مردم کرد و پس از آن، در برخی زمینه ها رویکردها تغییر کرد.

البته هنوز کافی نیست و در بخش هایی، افراد تندرو همچنان تصور می کنند می توان با زور با مردم صحبت کرد. در حالی که تجربه اخیر نشان داد سرمایه اصلی کشور مردم هستند و باید با آنها با احترام و از مسیر گفت وگو و حل مشکلات برخورد کرد.

نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، مسائل اقتصادی و عدالت اجتماعی است. ما که طرفدار عدالت اجتماعی هستیم، معتقدیم توسعه باید همراه با عدالت اجتماعی باشد. این موضوع از گذشته نیز مورد تأکید قرار داشته، اما متأسفانه عدالت اجتماعی همچنان یکی از نقاط ضعف سیاست گذاری های اقتصادی کشور است.

سیاست های اقتصادی باید به گونه ای باشد که دستمزدها و حقوق مردم با شرایط اقتصادی و تورم تناسب داشته باشد و قدرت خرید مردم حفظ شود. اینکه افزایش حقوق حدود 20 درصد باشد، در حالی که تورم به مراتب بالاتر از این رقم است، طبیعتاً فشار زیادی بر مردم وارد می کند و قابل قبول نیست.

متأسفانه سیاست های اقتصادی موجود به گونه ای پیش رفته که سفره مردم کوچک تر شده است. بنابراین در کنار مسائل سیاسی و امنیتی، باید به وضعیت اقتصادی مردم نیز توجه جدی شود.

ایکنا - با توجه به تأکید رئیس جمهور بر صلح و مذاکره، مهم ترین اولویت کشور در شرایط فعلی چیست و مذاکرات چگونه باید دنبال شود؟

آقای رئیس جمهور در سخنان خود اشاره کردند که مردم ایران در تمام این مدت در کنار کشور بوده اند. البته در داخل کشور نیز تأکید شد که فقط افرادی که در خیابان ها حضور پیدا می کنند، حامی کشور و نظام نیستند؛ بلکه بسیاری از مردم در خانه های خود هستند، ممکن است معترض باشند و نسبت به برخی مسائل انتقاد داشته باشند، اما در عین حال از کشور خود حمایت می کنند. این واقعیت در جریان جنگ اخیر به خوبی خودش را نشان داد. مردم در یک صحنه پیکار و نبرد خونین، با تحمل سختی ها و دادن هزینه، نشان دادند که میزان تاب آوری آنها چقدر است و تا چه اندازه برای حفظ ایران آمادگی دارند.

اما این مسئله نباید باعث شود مسئولان از مشکلات مردم غافل شوند. حمایت مردم از کشور نباید بهانه ای برای بی توجهی به مطالبات آنها باشد. برعکس، مسئولان باید از این سرمایه اجتماعی استفاده کنند و هرچه سریع تر به مشکلات مردم رسیدگی کنند.

امیدوارم مذاکراتی که آغاز شده است به نتیجه برسد و بتوانیم از ظرفیت های موجود برای تأمین منافع ملی استفاده کنیم. مهم این است که در مذاکرات، هم منافع کشور حفظ شود و هم نتیجه آن در زندگی مردم دیده شود.

قدرت مردم یکی از مهم ترین بخش های قدرت ملی ایران است. بنابراین باید شرایطی فراهم شود که این مردم بتوانند در آرامش و آسایش زندگی کنند. اگر مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم حل نشود، نمی توان انتظار داشت که صرفاً با تکیه بر قدرت های دیگر، کشور در مسیر توسعه قرار گیرد.

در نهایت، باید میان حفظ منافع ملی، استفاده از ظرفیت های دیپلماتیک، دفاع از کشور و توجه به مطالبات مردم توازن برقرار شود. هدف نهایی نیز باید عبور از شرایط بحرانی، کاهش خسارت ها، ساختن کشور و فراهم کردن رفاه و آسایش برای مردم باشد.

انتهای پیام